مجله نگاه شرقی

فوکوس گروپ در مقام واژه


فوکوس گروپ یا همان گروه کانونی به عنوان یکی از روش های تحقیق کیفی، در واقع نوعی از مصاحبه است که به صورت گروهی انجام می شود. در این روش، شرکت کنندگان به گفتگو و تبادل نظر با یکدیگر می پردازند و حتی این فرصت را دارند تا پاسخ ها و دیدگاه های دیگر
شرکت کنندگان را به چالش بکشند و خودشان نیز سؤالاتی مطرح کنند. این امر نه تنها باعث می شود اطلاعاتی عمیق تر نسبت به سایر روش ها به دست آید بلکه روند جمع آوری اطلاعات نیز به فرایندی لذت بخش تبدیل می شود؛ چرا که در گروه کانونی، اعضا در یک بحث گروهی مشارکت دارند و برخلاف جلسات مصاحبه های انفرادی، اسیر جریان یک طرفه اطلاعات نیستند.

شکل گیری گروه کانونی را می توان پاسخی به محدودیت های مصاحبه انفرادی دانست. مهم ترین محدودیت مصاحبه انفرادی ماهیت مصنوعی و غیرطبیعی آن است. به این معنی که افراد از محیط طبیعی اجتماعی خود جدا شده و در برابر مصاحبه گر قرار می گیرند و به سؤالات بسته و از پیش تعیین شده پاسخ می گویند. در چنین شرایطی احتمال این که پاسخ های مصاحبه شونده تحت تأثیر مصاحبه کننده قرار گیرد، بسیار بالا است. در واقع در این فرایند، نقش اصلی متعلق به مصاحبه کننده است و موضوع بحث در درجه چندم اهمیت قرار می گیرد. از آنجایی که در این روش مصاحبه کننده بحث را پیش می برد حتی ممکن است ناخواسته، ارزش های موردنظر خود را به مصاحبه شونده القا کند و پاسخ هایی که انتظار دارد را بشنود. حال آن که در روش گروه کانونی، نقش مصاحبه گر یا مجری بسیار حاشیه ای و کم رنگ خواهد بود. او تأثیر چندانی بر روند بحث و دیدگاه های شرکت کنندگان نخواهد داشت و فضای بحث هرچه بیشتر به محیط طبیعی تعاملات اجتماعی در زندگی روزمره شبیه می شود (ریشه و لوییس، 2003). شرکت کنندگان نیز ویژگی های مشترکی دارند که به واسطه آن به گروه دعوت می شوند. به عنوان مثال ممکن است همه آن ها از محصولی خاص استفاده کرده یا مشتری دائمی آن باشند، تجربه حضور در رویداد یا نمایشگاه یا فروشگاه خاصی را داشته باشند و یا حتی از ناراحتی یا بیماری مشترکی رنج ببرند. عموماً ویژگی های شرکت کنندگان در سه دسته مشخص می شود: الگوی مصرف، ویژگی های جمعیت شناختی (سن، جنسیت، تحصیلات و…) و ویژگی های روان شناختی (انگیزه ها، رفتارها، سبک زندگی، احساسات و…). هرچند نظر تک تک افراد نیز در گروه کانونی مهم است و مورد تحلیل قرار می گیرد اما آنچه اولویت دارد نظر گروهی، دیدگاه ها و احساساتی است که در سطح گروه شکل می گیرد.

 

نویسنده: عرفان جلالی

 


برای دریافت مقاله کامل می توانید:

  1. برای خرید این شماره از دوماهنامه اینجا کلیلک کنید.
  2. از طریق اپلیکیشن و یا وب سایت ماهنامه الکترونیکی را دریافت نمایید.
  3. با تکمیل فرم اشتراک ماهنامه، نسخه چاپی را دریافت نمایید.

نظر دهید